การสืบทอดผ้าทอพื้นเมืองกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว ในจังหวัดอุตรดิตถ์

The Continuation of Traditional Woven Fabric of Tai – Lao Ethnic Groups in Uttaradit Province

  • จันทิมา ปกครอง
  • จรัญ ชัยประทุม
  • ศิริพงษ์ เพียรศิริ
  • นิยม วงศ์พงษ์คำ
Keywords: การสืบทอด, ผ้าทอพื้นเมือง, กลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว

Abstract

การวิจัยเรื่องการสืบทอดผ้าทอพื้นเมืองกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว ในจังหวัดอุตรดิตถ์มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมาและสภาพปัจจุบัน และรูปแบบการสืบทอดผ้าทอพื้นเมืองกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว ในจังหวัดอุตรดิตถ์ ในการศึกษาครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูลปฐมภูมิจากสัมภาษณ์ ข้อมูลทุติยภูมิจากวรรณกรรมและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เก็บรวบรวมข้อมูล การสำรวจ สังเกต สัมภาษณ์และสนทนากลุ่ม ข้อมูลที่ได้วิเคราะห์ตามทฤษฎีหลักและทฤษฎีเสริม และโดยการเปรียบเทียบข้อมูล นำเสนอด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์

           ผลการวิจัยพบว่าความเป็นมาของผ้าทอพื้นเมืองไท-ลาวในจังหวัดอุตรดิตถ์ทั้ง 3 พื้นที่ ได้แก่

ตำบลนาขุม อำเภอบ้านโคก ตำบลฟากท่า อำเภอฟากท่า และตำบลบ้านฝาย อำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ เริ่มจากบรรพบุรุษที่มีการทอผ้าก่อนอพยพเข้ามาในช่วงสมัยรัตนโกสินทร์ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีการกวาดต้อนและเคลื่อนย้ายกลุ่มชนลาวเวียงจันทน์และลาวหลวงพระบางข้ามเข้ามาอยู่ในอำเภอน้ำปาด และอำเภอฟากท่า ใช้เทคนิคการทอแบบมัดหมี่เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน ทั้งการทอด้วยเส้นไหมและเส้นฝ้าย หรือการรวมเอาเทคนิคการทอผ้าแบบอื่นอยู่ในผืนผ้าเดียวกัน

         รูปแบบการสืบทอดความรู้ในการทอผ้ามี 4 รูปแบบ ได้แก่ 1) การสืบทอดความรู้ลักษณะของอาชีพเพื่อสร้างรายได้ เนื่องจากมีความพร้อมในเรื่องเวลา วัสดุและอุปกรณ์ 2) การสืบทอดความรู้ให้เฉพาะสมาชิกในครอบครัว โดยการสังเกต การจดจำ และการฝึกปฏิบัติ ด้วยเป็นสิ่งที่อยู่เห็นมาตั้งแต่ยังเป็นเด็กใช้เวลาในการเรียนรู้มาทีละน้อย 3) การสืบทอดความรู้ด้วยผู้รู้ชำนาญหรือวิทยากร นอกชุมชนซึ่งปัจจุบันได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐอย่างเป็นระบบ และ 4) การสืบทอดความรู้ด้วยการฝึกฝนและพัฒนา

ความรู้ด้วยตนเองเป็นรูปแบบที่พบน้อยที่สุดและไม่สามารถทำได้ทุกขั้นตอน เพราะมีความไม่พร้อมทั้งในเรื่องเวลา สถานที่ หรืออุปกรณ์ โดยการสืบทอดความรู้ในการทอผ้ามีเป้าหมาย 2 ประการด้วยกัน คือ เพื่อพัฒนาสภาพเศรษฐกิจของตนเองและชุมชน และเพื่อการเรียนรู้และรักษาภูมิปัญญาการทอผ้าของกลุ่มชาติพันธุ์คงอยู่ต่อไป

References

กองบรรณาธิการมติชน. (2550). 289 ข่าวดัง 3 ทศวรรษหนังสือพิมพ์มติชน. กรุงเทพฯ: มติชน
กระทรวงวัฒนธรรม. (2560). ผ้าทอไทยวนมรดกทางวัฒนธรรม. สืบค้นเมื่อ 13 มกราคม 2559,
จาก https://ich.culture.go.th/.2559
จันทิมา ปกครอง. (2562). โมเดลรูปแบบในการสืบทอดภูมิปัญญาการทอผ้าพื้นเมือง. [ออกแบบ]. อุตรดิตถ์.
จิราภรณ์ อรัณยะนาค. (2534). ผ้าจากแหล่งโบราณคดีในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กองโบราณคดี.
นฤมล วัฒนาพาณิช. (2547). อุตรดิตถ์ในอดีต. พิษณุโลก: พิษณุโลกดีเวลลอปเมนต์ แอนด์ทรา เวลกรุ๊บ.
ปฐม นิคมานนท์. (2539). การค้นหาความรู้และระบบการถ่ายทอดความรู้ในชุมชน. งานวิจัยทางการ
ศึกษาและการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการศึกษา. กรุงเทพฯ: ชมรมผู้สนใจทางการศึกษา.
เพียงดาว สภาทองและคณะ. (2559). แนวทางการสืบทอดวัฒนธรรมและอาชีพการทอผ้าทอไทยวนของ
ศูนย์วิสาหกิจชุมชนทอผ้า บ้านโนนกุ่ม อำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมา. วารสารศึกษาศาสตร์
ปริทัศน์. กันยายน - ธันวาคม 2559, 31 (3). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัย.
เกษตรศาสตร์
วันดี สันติวุฒิเมธี. (2545). กระบวนการสร้างอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของชาวไทใหญ่ชายแดนไทย-
พม่า: กรณีศึกษาหมู่บ้านเปียงหลวง อำเภอเวียงแหง จังหวัดเชียงใหม่. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัย เชียงใหม่, 15(1).
วิถี พานิชพันธ์. (2547). ผ้าและสิ่งถักทอไท. เชียงใหม่: ซิลค์เวอร์.
วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. (2550). สารานุกรมผ้า/เครื่องถักทอ. กรุงเทพฯ: ด่านสุทธาการพิมพ์.
ศิลปากร. (2543). ผ้าทอพื้นเมืองในภาคเหนือ โครงการพัฒนาผ้าพื้นเมืองในทุกจังหวัดของประเทศ.
กรุงเทพฯ: อัมรินทร์พริ้นติ้ง.
สุมารี สังข์ศรี. (2557). ภูมิปัญญาไทยกับการส่งเสริมการเรียนรู้และการสร้างอาชีพ. วารสารครุศาสตร์,
42(4), 135-154.
อนุรักษ์ ปัญญานุวัฒน์. (2548). การศึกษาชุมชนเชิงพหุลักษณ์ : บทเรียนจากวิจัยภาคสนาม.
กรุงเทพฯ: พิสิษฐไทยออฟเซท.
อุษณีย์ เสือดี. (2549). การศึกษาการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นการทากระเบื้องดินเผาใน
จังหวัดสงขลา. (วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาศิลปศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Cheesman, P. (1988). Lao Textile1998 Ancient Simbols-living Art. Bangkok: While
Lotus.
Mclntosh, L. (2008) .Weaving Paradise. The James H.W. Thomson Foundation.
Published
2020-06-30